Około 10 tysięcy lat temu po ostatnim zlodowaceniu konie właściwe (Equus) wyginęły w Ameryce Północnej, natomiast w Eurazji trwała ich dalsza ewolucja [MacFadden, 1999]. Tuż przed udomowieniem koni, czyli około 5-6 tysięcy lat temu, według teorii Skorkowskiego, Speed’a i Ebhardt’a istniały 4 podgatunki Equus caballus [Haller, 2006; Zeitler-Feicht, 2014]. Były to północne kuce typu 1 i 2 oraz konie gorącokrwiste typu 3 i 4. Ten ostatni typ żył na stepach i pustyniach Zachodniej i Centralnej Azji, miał około 1 m wysokości w kłębie i wybitnie orientalny typ budowy. Dziś za jego bezpośredniego przedstawiciela można uznać konia kaspijskiego.
W 2011 roku w północnym Iranie na stanowisku archeologicznym datowanym na ok. 3400 r. p.n.e. odnaleziono szczątki miniaturowego konia, którego zidentyfikowano jako obecnie żyjącego konia kaspijskiego [CAIS, 2018]. To odkrycie powoduje, że konie te są rasą starszą niż początkowo przypuszczano. Widomo, iż miniaturowe konie żyły przed udomowieniem także w zachodnim Iranie [Firouz i Dalton, 2013]. W literaturze obok nazwy konie kaspijskie funkcjonuje również nazwa powszechna „kaspiany” – synonim koni lub kuców kaspijskich. Pierwsze wzmianki o udomowionych koniach na Bliskim Wschodzie pochodzą mniej więcej z trzeciego tysiąclecia p.n.e. [Anthony, 2013; Davis, 2007]. Od tego czasu w sztuce Asyrii, Babilonii i Persji pojawiały się płaskorzeźby (ryc.1), pieczęcie i statuetki ukazujące sylwetkę niewielkiego, szlachetnego konia podobnego do kaspijskiego aż do VII w n.e. [MacDonald, 2009; Harrison, 2000]. Konie te wymieniane są pod różnymi nazwami jako konie medyjskie, asyryjskie, babilońskie lub lidyjskie [Firouz, 1971].
 |
| Asyria VIII w p.n.e. |
W 1874 r. Czapski w swojej książce „ Historya powszechna konia” przytacza następujący opis: „Konie asyryjskie odznaczają się zgrabną, dobrze ukształtowana głową, w kabłąk zgiętym karkiem, długim brzuchem, cienkiemi ściegnistemi nogami i wielkim podobieństwem do dzisiejszych arabów (...) Konie perskie do późnej dochodziły starości” [Czapski, 2012]. Konie medyjskie miały widocznie wypukłe kości czołowe oraz były wzrostu sięgającego łokcia dorosłemu człowiekowi [Harrison, 2000; Dalton, 2000].Wzrost koni w starożytności wahał się między 120 a 145 cm, z czego te najwyższe były uznawane za wyjątkowo duże [Felsmann, 2009; Iglikowski, 2014]. Powszechnie używano więc tych liczących niewiele ponad metr. Dopiero w czasach rzymskich zaczęto selekcjonować konie na wzrost, gdy zmieniła się taktyka prowadzenia wojen. Mały wzrost koni rydwanowych był zaletą, gdyż na ciasnych polach bitewnych i przy dużej prędkości zapewniał większą zwrotność [Caspian Horse Society, 2018]. Rycina 1. Królewska parada. Asyria, VIII w p.n.e. [reprodukcja, Harrison, 2000] Dawna Media (obecnie północna część Iranu) miała odpowiednie warunki klimatyczne do hodowli doskonałych koni, które z czasem zasłynęły w starożytnym świecie [Shahsavarani i Rahimi-Mianji, 2010]. Rozwój hodowli związany z nową technologią prowadzenia wojen przy użyciu rydwanów sprawił, że małe konie medyjskie stały się cennym towarem eksportowym lub daniną [Anthony, 2013]. Małe, zwrotne i dzielne konie stały się ulubieńcami królów na prawie dwa tysiące lat. W 637 r. n.e. Imperium Perskie zostało podbite przez władców islamskich i mongolskich, a kultura starożytnego Iranu została odsunięta w cień. Wraz z dynastią upadła sława królewskich koni i przez kolejne 1300 lat sądzono, że rasa ta wymarła [Amirinia i in., 2007].
Ponowne zainteresowanie małymi końmi orientalnymi pojawiło się, gdy w 1965 r. Louise Firouz, Amerykanka mieszkająca w Iranie szukając kuców do jazdy dla swoich dzieci, nieopodal Amol (północny Iran) trafiła na miniaturowego gorącokrwistego konia [Firouz i Dalton, 2013]. Przypominał on konia w typie arabskim, o doskonałych proporcjach, lecz o wzroście tylko 1,2 metra. To wydarzenie spowodowało dalsze poszukiwania podobnych zwierząt. Po zakupie jeszcze kilku koni, które zostały nazwane przez Firouz kaspijskimi, okazało się, że są to niezwykle użyteczne i utalentowane wierzchowce dla dzieci. W związku z tym zaczęto poszukiwać podobnych osobników nad Morzem Kaspijskim, by utworzyć stado hodowlane. Zauważono, iż koniki te są uderzająco podobne do tych z płaskorzeźb pałacu w Persepolis i innych wizerunków koni starożytnego Iranu.
Badania genetyczne dr Cothrana [1988] potwierdziły, że są jedną z najstarszych badanych dotąd ras, a najbliżej z nimi spokrewnioną rasą są konie arabskie. Powiązania z innymi rasami orientalnymi wskazują, że najprymitywniejszą z nich jest właśnie koń kaspijski. Wraz z koniem turkmeńskim i Yabou jest przodkiem wszystkich ras orientalnych. Pośrednio więc także przodkiem wszystkich koni gorącokrwistych [Hosseini i in., 2016; Hendricks, 2007; Nazifi i in., 2005]. W związku z powyższym narodziło się pytanie, co działo się z końmi bojowymi starożytnej Persji przez ostatnie 1300 lat. Najprawdopodobniej kaspiany zostały przyprowadzone w góry Elbrus przez plemiona z rejonu Kermanshah w zachodnim Iranie [Firouz, 1978]. Konie medyjskie stały się końmi roboczymi: jucznymi i pociągowymi [Firouz i Dalton, 2013]. Miejscowi prawdopodobnie nadal krzyżowali je między sobą, aby utrzymać ich mały wzrost i zwinność, dzięki czemu doskonale nadawały się do ciągnięcia wózków na ciasnych uliczkach miasteczek Iranu. Nazywane były przez miejscowych Mouleki lub Pouseki, co oznacza „mały pyszczek”. Ich małe stadka żyły również półdziko na południowym wybrzeżu Morza Kaspijskiego.
W latach 70. importowano pierwsze konie kaspijskie, najpierw do Wielkiej Brytanii, później także do USA, Australii i Nowej Zelandii [Firouz i Dalton, 2013]. Firouz wielokrotnie od zera zakładała w Iranie stada hodowlane koni kaspijskich, gdyż ciągłe przeciwności losu, np. wojna domowa, niszczyły jej dorobek hodowlany. Importy i prowadzenie hodowli poza Iranem prawdopodobnie uratowały ciągłość rasy. Jeszcze pod koniec XX wieku kaspiany żyły w stanie półdzikim na bardzo małym obszarze w północnym Iranie między miejscowościami Amol, Babol i Kiakola. W ostatnich dekadach hodowla kaspianów rozszerzyła się na inne kraje europejskie i Kanadę.
W 1974 r. w Anglii założono The British Caspian Society, które cztery lata później wydało I Międzynarodową Księgę Stadną Koni Kaspijskich [Caspian Horse Society, 2018]. Później organizacja przekształciła się w Caspian Horse Society, która obecnie kontroluje i nadaje kierunek światowej hodowli kaspianów oraz prowadzi ich rejestrację w Europie (osobny związek hodowców działa w Szwecji). W Ameryce Północnej i Południowej, Australii i Iranie istnieją oddzielne związki prowadzące rejestr na danym terenie. Następnie konie są wpisywane do Międzynarodowej Księgi Stadnej Koni Kaspijskich (ICSB) znajdującej się pod opieką International Caspian Society (ICS), która ma zasięg światowy. Konie półkrwi kaspijskiej są zapisywane do osobnych sekcji rejestrów. Obecnie dane na temat całej światowej populacji kaspianów gromadzi także Caspian Horse International Census (CHIC - Międzynarodowy Rejestr Koni Kaspijskich). Caspian Horse Society stosuje Politykę Hodowlaną Zagrożonych Ras Lawrence’a H. Aldersona, obecnego prezesa International Caspian Society [ICS, 2010a].
Program hodowlany polega na „hodowli na linie” wśród najlepszych przedstawicieli w swoim rodzie, z okresowym rotacyjnym krzyżowaniem tychże rodów. Zapewnia to kompensację wad z poszczególnych linii i utrwalanie cech rasowych. Z uwagi na małą liczbę osobników, głównym kryterium doboru do kojarzeń jest utrzymanie wysokiej różnorodności genetycznej w populacji. Selekcja nie jest kierunkowa, a raczej dąży do utrzymania rasy w obecnej formie.
Komentarze
Prześlij komentarz